2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nün sahipleri Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel oldu. Üç bilim insanı, ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleriyle ödüle layık görüldü.
Bilim insanlarının çalışmaları, ışık aracılığıyla sinir hücrelerinin etkinliğini kontrol etmeyi mümkün kılan optogenetik teknolojisinin gelişmesinde temel rol oynadı. Bu yöntem, sinir sisteminin işleyişini incelemenin yanı sıra nörolojik ve psikiyatrik hastalıkları araştırmak için de yeni olanaklar sağladı.
Ödülün sahipleri kimler?
Ödül ABD’li Karl Deisseroth ile Almanya’dan Peter Hegemann ve Georg Nagel arasında paylaşıldı. Üç araştırmacının ışığa duyarlı iyon kanalları üzerine çalışmaları, canlı hücrelerin ve sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilmesine dayanan optogenetik alanının temelini oluşturdu.
Karl Deisseroth kimdir?
18 Kasım 1971 doğumlu Karl Alexander Deisseroth, Amerikalı psikiyatrist, sinirbilimci ve biyomühendistir. Stanford Üniversitesi’nde profesörlük yapan Deisseroth, Howard Hughes Tıp Enstitüsü’nde de araştırmacı olarak görev alıyor.
Deisseroth, optogenetik ve CLARITY yöntemleriyle tanınıyor. Optogenetik, belirli nöronların ışıkla etkinleştirilip baskılanmasına ve hassas biçimde kontrol edilmesine imkân veriyor. CLARITY ise beyin dokusunu şeffaflaştırarak hücresel ve moleküler yapıların üç boyutlu incelenmesini sağlıyor.
Deisseroth, Lasker Temel Tıp Araştırmaları, Breakthrough Yaşam Bilimleri ve Kyoto ödüllerinin de aralarında bulunduğu çeşitli ödüller aldı. Laboratuvar araştırmalarının yanı sıra psikiyatrist olarak hasta tedavi ediyor. Bilimsel deneyimlerini anlattığı Projections adlı kitabın da yazarı.
Peter Hegemann kimdir?
Peter Hegemann, 11 Aralık 1954’te Almanya’nın Münster kentinde doğdu. Münster ve Münih’te kimya eğitimi gördü; 1984’te Münih’teki Max Planck Biyokimya Enstitüsü’nde doktorasını tamamladı. Doktora sonrası araştırmalarını 1985-1986 yıllarında Syracuse Üniversitesi’nde yürüttü ve ardından Almanya’ya döndü.
Regensburg Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapan Hegemann, 2004’ten beri Berlin Humboldt Üniversitesi’nde Deneysel Biyofizik Profesörü ve Hertie Nörobilim Kürsüsü başkanıdır.
Hegemann, tek hücreli yeşil alglerin ışığa yönelmesini araştırırken 2002’de ışığı algılamalarını sağlayan kanalrodopsin proteinlerini tanımladı. Işıkla etkinleşen iyon kanalları olarak bilinen bu proteinlerin keşfi, beyin hücrelerini ışıkla kontrol etmeye dayalı optogenetiğin önünü açtı. Bu temel biyoloji araştırması, Parkinson ve Alzheimer gibi nörolojik hastalıkların yanı sıra körlüğün incelenmesinde kullanılan araçlara katkı sağladı.
Georg Nagel kimdir?
24 Ağustos 1953 doğumlu Georg Nagel, Alman biyofizikçi ve Würzburg Üniversitesi’nde nörofizyoloji profesörüdür. Hücre zarlarında bulunan ışığa duyarlı mikrobiyal fotoreseptörler üzerine çalışmaları, canlı hücrelerin ışıkla kontrol edilmesini sağlayan optogenetik teknolojisinin gelişmesinde etkili oldu.
Konstanz ve Frankfurt üniversitelerinde eğitim alan Nagel, daha sonra Yale ve Rockefeller gibi ABD kurumlarında araştırmalar yaptı. 2004’ten bu yana Würzburg Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürüyor. Nagel, The Brain Prize ve Shaw Yaşam Bilimleri Ödülü’nün de aralarında bulunduğu ödüller kazandı.
