Hefei’de inşa edilen ve “yapay güneş” olarak anılan BEST füzyon reaktörünün ana kompleksi tamamlandı. 2023’te başlayan projede bina inşaatı geride kalırken, reaktörün temel parçalarının kurulumu kritik aşamaya ulaştı.
Reaktörün ana bileşenleri tesise taşınıyor
BEST, İngilizce adıyla Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak, Çin’in kontrollü füzyon araştırmalarındaki yeni nesil projelerinden biri. 1 Ekim’de paylaşılan görüntüler, Hefei’deki ana kompleksin tamamlanarak kullanıma alındığını gösteriyor.
Temmuz ayından itibaren vakum kabı, soğuk kalkan ve toroidal alan mıknatısları gibi ana parçalar tesise getiriliyor. Dört parçadan oluşan vakum kabının montajı tamamlandı; ilk toroidal alan mıknatısı da testlerden geçirildi.
Proje, yalnızca plazma üretmeyi değil, döteryum ve trityum izotoplarıyla gerçek bir “yanan plazma” ortamı oluşturmayı amaçlıyor. Böylece füzyon enerjisinin bilimsel ve mühendislik açısından uygulanabilir olup olmadığı incelenecek. BEST’te 20 ila 200 megavat arasında füzyon gücüne ulaşılması ve plazmayı ısıtmak için harcanandan daha fazla enerji elde edildiğini gösteren net enerji kazancının ortaya konması hedefleniyor. Projenin 2027 sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.
Tokamak plazmayı nasıl hapsediyor?
Füzyon yakıtı milyonlarca derece sıcaklığa çıkarılarak plazmaya dönüştürülüyor. Bu sıcaklıklarda plazmanın reaktörün katı yüzeylerine değmemesi gerekiyor. BEST’te süper iletken mıknatısların oluşturacağı güçlü manyetik alanlar, plazmayı tokamakın merkezinde tutacak.
Reaksiyonların gerçekleşeceği bölüm, yüksek vakum altında çalışan bir kabın içinde yer alacak. Kabın çevresindeki soğuk kalkan, yaklaşık -269 derece Celsius’ta çalışması gereken mıknatısları milyonlarca derece sıcaklıktaki plazmadan yalıtmaya yardımcı olacak. Bu katmanlı düzenek, iç içe geçmiş büyük bir termosu andırıyor.
BEST’in yakıtı döteryum ve trityum karışımı olacak. Uygun sıcaklık ve yoğunlukta birleşen bu iki hidrojen izotopu, bir helyum çekirdeği ile yüksek enerjili bir nötron oluşturuyor. Reaksiyonda açığa çıkan enerji plazmanın yüksek sıcaklığının korunmasına katkı sağlayarak kendi kendini sürdürebilen “yanan plazma” koşullarının araştırılmasını mümkün kılıyor.
Montajın tamamlanması tek başına yeterli değil
Ana kompleksin bitirilmesi önemli bir mühendislik eşiği olsa da reaktörün içindeki vakum kabı, soğuk kalkan, süper iletken mıknatıslar ve diğer hassas sistemlerin belirli bir sırayla kurulması gerekiyor. Projenin başarıya ulaşması, Çin’in yüksek sıcaklıklı plazma üretip hapsetme çalışmalarından füzyon gücü gösterimine yönelik araştırmalara geçişinde önemli bir deney olacak.
BEST’in tamamlanması ticari bir füzyon santralinin hazır olduğu anlamına gelmiyor. Böyle bir santral için bu projeden sonra daha büyük ve sürekli çalışabilecek sistemlerin geliştirilmesi gerekecek.
