Bilim gösterilerinde yıllardır kullanılan, elektrik akımı verildiğinde parlayan turşu deneyinin ardındaki mekanizma yeni bir çalışmayla açıklandı. Portland Üniversitesi elektrik mühendisi Joshua Méndez Harper, 2026 Electrostatics Society of America toplantısındaki sunumunda parlamanın elektroliz, hidrojen ve elektrik kıvılcımlarının birlikte etkisiyle gerçekleştiğini anlattı.
Hidrojen oluşumu ve kıvılcımlar parlamayı sağlıyor
Turşunun neden ışık yaydığına ilişkin daha önce iki açıklama öne çıkıyordu. Bir görüşe göre elektrik akımının oluşturduğu ısı, turşunun içindeki sıvıda küçük gaz boşluklarına yol açıyordu. Diğer olasılık ise elektrik kullanılarak bileşiklerin parçalanması anlamına gelen elektrolizdi. Méndez Harper’ın çalışmasına göre iki süreç de olayda rol oynuyor.
Elektrik akımı turşudaki suyun parçalanmasına ve hidrojen oluşmasına katkı sağlıyor. Aynı sırada meydana gelen küçük elektrik kıvılcımları da yanıcı olan hidrojeni tutuşturabiliyor. Dolayısıyla görülen parlama, yalnızca turşunun ısınmasından kaynaklanmıyor; hidrojenin elektrik arkıyla ateşlenmesi de sürecin bir parçası. Araştırmacı, bunu yanıcı gaz bulunan bir ortamda küçük bir kıvılcımın ateşleme yaratabilmesine benzetiyor.
Sarı-turuncu ışığı sodyum yayıyor
Turşunun beyaz değil, sarı-turuncu renkte parlamasının nedeni içindeki tuzda bulunan sodyum. Elektrik enerjisi sodyum iyonlarını uyarıyor. Sodyum atomları daha düşük enerji seviyelerine dönerken belirli dalga boylarında ışık yayıyor; bu ışık göz tarafından sarı-turuncu olarak algılanıyor.
Havai fişeklerde renklerin kullanılan elementlere bağlı olarak değişmesi de benzer bir mekanizmaya dayanıyor. Turşuda kullanılan tuzun değiştirilmesi hâlinde, farklı elementlerin farklı dalga boylarında ışık yayması nedeniyle parlamanın renginin de değişebileceği belirtiliyor.
Parlama neden yalnızca bir uçta görülüyor?
Turşunun tamamından elektrik akımı geçmesine rağmen yalnızca bir bölümünün ışık vermesinin muhtemel nedeni, tuzlu suyun turşu içinde eşit dağılmaması. Sıvının daha yoğun olduğu kısımda elektrik akımı ve elektroliz süreci de daha güçlü gerçekleşebiliyor.
Deneyde böylece elektrik iletimi, elektroliz, hidrojen oluşumu, elektrik arkları ve atomların ışık yayması gibi birden fazla fizik ve kimya süreci bir araya geliyor.
