Yapay zekâ, yanıt veren araçların ötesine geçerek hedef belirleyen, plan yapan ve görevleri tamamlayan ajanlara doğru ilerliyor. Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi (TRAI) Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Halil Aksu, dönüşümün henüz başlangıç aşamasında olduğunu belirterek Türkiye’nin güçlü olduğu üretim, perakende, finans ve sağlık alanlarında çözüm geliştirebileceğini söylüyor.
Yapay zekâ dönüşümünde dört dalga
Aksu, yapay zekânın gelişimini analitik, üretken, ajan ve fiziksel yapay zekâ olmak üzere dört dalgada ele alıyor. İlk iki dalganın kurumlarda yerleştiğini, ajanların kullanıma girdiğini ve fiziksel yapay zekânın da sıradaki aşama olduğunu ifade ediyor. Beklentilerin zaman zaman teknolojinin önüne geçtiğini kabul eden Aksu’ya göre, dönüşümün yönü artık “olacak mı” sorusundan çok, ne kadar hızlı ilerleyeceği ve ne ölçüde değer yaratacağıyla ilgili.
Araştırma verilerinde hiç yapay zekâ ajanı kullanmayan kurumların oranı bir yılda yüzde 54,9’dan yüzde 32,9’a geriledi. Altı veya daha fazla alanda ajan kullanan kurumların oranı ise yüzde 9’dan yüzde 21,9’a yükseldi.
Türkiye’nin güçlü ve gelişime açık alanları
Aksu, Türkiye’nin yapay zekâ ekosistemini umut verici bulurken KOBİ’lerde yaygınlaşma, strateji oluşturma ve sonuçları ölçme konularında ilerleme gerektiğini belirtiyor. TRAI Girişimci Haritası’nda 504 yapay zekâ girişimi bulunuyor. Genç ve dinamik yetenek havuzu, büyüyen girişim ekosistemi ve büyük şirketlerin cesur adımları Türkiye’nin güçlü yanları arasında sayılıyor.
10–49 çalışanlı işletmelerde yapay zekâ benimseme oranı yüzde 6,55; Aksu’nun paylaştığı AB ortalaması ise yüzde 17. Kurumların yüzde 35,8’inin yazılı yapay zekâ stratejisi bulunuyor. Aksu, Türkiye’nin her alanda değil; üretim, perakende, finans ve sağlık gibi güçlü olduğu sektörlerde dünyaya çözüm sunabileceğini düşünüyor.
![]()
Ajanlar, yanıt veren asistandan işi tamamlayan çalışma arkadaşına dönüşüyor
Aksu’ya göre üretken yapay zekâ sorulara yanıt verirken ajanlar hedefi anlayabiliyor, plan yapabiliyor, araçları kullanabiliyor ve süreci baştan sona yürütebiliyor. Brisa’daki kurumsal ajan sayısının yıl başındaki 5’ten ekim ayında 22’ye çıkmasını bu değişime örnek gösteriyor. Önümüzdeki yıllarda çalışanların kendi ajan ekiplerini yönettiği, insanlarla ajanların birlikte çalıştığı hibrit ekiplerin yaygınlaşacağını öngörüyor.
Ajanlar internetin kullanımını değiştirebilir
Aksu, internetin ikinci büyük kırılmasının yaşandığını ve ajanların web’in yeni kullanıcıları hâline geldiğini söylüyor. Web siteleri ve uygulamaların insanlara yönelik arayüzlerinin yanı sıra, ajanların okuyup güvenle işlem yapabileceği hizmetlerin de önem kazanacağını belirtiyor.
Arama motorlarının ortadan kalkmasını beklemeyen Aksu, arama sonuçlarındaki bağlantı listesinin yerini doğrudan yanıtların ve tamamlanan işlerin alabileceğini ifade ediyor. Markalar için de ürünlerinin ajanlar tarafından bulunabilir, anlaşılabilir ve tercih edilebilir olması yeni bir ölçüt hâline gelecek. Web siteleri ve mobil uygulamalar varlığını korurken güvenilir veri ve hizmet sağlayan altyapılara dönüşebilir.
Ekonomik katkı verimlilikle başlayacak
Aksu, yapay zekânın ekonomik katkısının önce süreçleri hızlandırıp maliyetleri azaltarak, ardından yeni ürünler, hizmetler ve iş modelleriyle ortaya çıkacağını belirtiyor. Zorlu Holding’in programında 440 fikirden 94’ünün kullanıma alındığını ve 10 milyon doları aşan net değer elde edildiğini aktarıyor.
Türkiye Yapay Zeka Ekonomik Etki Raporu’na göre yapay zekânın 2035’te ekonomiye yıllık katkısı senaryoya bağlı olarak 94 milyar TL ile 866 milyar TL arasında değişiyor. Aksu, bu 772 milyar TL’lik farkın yatırımlar, yetkinlikler ve alınacak kararlarla şekilleneceğini söylüyor.
![]()
Yatırımlarda temel risk ölçülmeyen değer
Aksu, yapay zekâ alanındaki bazı değerleme ve beklentilerde aşırılık bulunduğunu, ancak olası bir düzeltmenin teknolojiyi ortadan kaldırmayacağını ifade ediyor. Ona göre temel risk, genel bir yatırım balonundan ziyade kurumların sonuçlarını ölçmediği harcamalar. Kurumların yüzde 35,8’i yapay zekâdan elde ettiği değeri ölçmüyor.
Yazılı stratejisi bulunan kurumlarda yapay zekâ değerini ölçme oranı yüzde 88,5 iken stratejisi olmayanlarda bu oran yüzde 7,7. Aksu, somut değer üretimine odaklanan kurumların öne çıkacağını belirtiyor.
KOBİ’ler tek bir işten başlayabilir
Aksu, yapay zekânın küçük işletmeler için rekabet farkını azaltabilecek güçlü bir araç olduğunu düşünüyor. Büyük şirketlerin ekiplerle yürüttüğü pazarlama, müşteri hizmetleri, muhasebe veya tasarım işlerinin bazılarını KOBİ’ler birkaç ajan ve abonelik hizmetiyle gerçekleştirebilir. Ancak 10–49 çalışanlı işletmelerdeki yüzde 6,55’lik benimseme oranının AB’deki yüzde 17 seviyesinin gerisinde olduğuna dikkat çekiyor.
Önerisi, kapsamlı bir dönüşüm programı yerine işletmede en çok zaman alan tek bir işle başlamak, sonucu ölçmek ve başarılı uygulamayı aşamalı biçimde genişletmek. Kamu teşvikleri, sektör dernekleri ve ekosistem iş birliklerinin de bu süreçte rolü olduğunu vurguluyor.
![]()
Başarı için hizalanma, değer ve dönüşüm ölçülmeli
Aksu, yapay zekâ benimsemesini üç ölçütle değerlendiriyor: şirket stratejisiyle hizalanma, üretilen değerin ölçülmesi ve iş yapış biçimlerinin gerçekten değişmesi. Yalnızca araç kullanmanın başarılı benimseme anlamına gelmediğini belirtiyor.
Zorlu Holding bünyesindeki Vestel’de servis kayıtlarının kalite kontrolünü yapan sistem ayda 250 binden fazla kaydı işliyor ve yüzde 80 otomatik onay oranına ulaşıyor. Brisa’da kullanılan 22 kurumsal ve yaklaşık 100 bireysel ajan ise üç ayda 5,1 milyon TL fayda ve 1.761 saat kazanım sağladı. Aksu, bu örneklerde net hedeflerin, üst yönetim desteğinin ve düzenli ölçümün ortak olduğunu söylüyor.
İşler değişirken yeni beceriler öne çıkacak
Aksu’ya göre önümüzdeki beş yılda mesleklerden çok görevlerin değişmesi bekleniyor. Ekonomik Etki Raporu, Türkiye’de yapay zekâya maruziyeti yüzde 21,8 olarak ölçüyor. Bu oran işlerin ortadan kalkmasından ziyade dönüşümüne işaret ediyor. Tekrarlayan görevleri ajanlar üstlenirken çalışanlar ajanları yönetme ve denetleme ya da onlarla birlikte değer üretme rollerine yönelebilir.
Ajan tasarımcıları, yapay zekâ denetçileri ve süreç mimarları gibi yeni mesleklerin ortaya çıkabileceğini belirten Aksu, gençlere teknik okuryazarlığı eleştirel düşünme, problem tanımlama, iletişim ve öğrenmeyi öğrenme becerileriyle birleştirmelerini öneriyor. Alan uzmanlığını yapay zekâyla buluşturanların aranan profesyoneller olacağını ifade ediyor.
Yapay zekâ düşünmenin yerine geçmemeli
Aksu, yapay zekânın insanın düşünme ve problem çözme becerilerini hem güçlendirebileceğini hem de zayıflatabileceğini; sonucu kullanım biçiminin belirleyeceğini söylüyor. Düşünme tamamen teknolojiye bırakılırsa muhakeme ve iradenin aşınabileceği uyarısında bulunuyor. Buna karşılık doğru kullanıldığında yapay zekânın öğrenmeyi destekleyen bir araç olabileceğini belirtiyor.
Hesap makinesinin matematiği ortadan kaldırmadığını, daha karmaşık problemlere odaklanmayı sağladığını hatırlatan Aksu, yapay zekânın da düşünmenin yerine değil, düşünmeyi derinleştirmek için kullanılmasını savunuyor. Eğitimde yalnızca yanıtı bulmanın değil, doğru soruyu sormanın da öğretilmesi gerektiğini kaydediyor.