ABD’nin New York eyaletindeki Oswego Limanı’nda yürütülen su altı taramalarında, parlak turuncu renkte nadir bir tatlı su gelinciği yakalandı. Balığın sıra dışı rengi, pigment üretimini etkileyen ksantokromizm adı verilen genetik durumla ilişkilendiriliyor.
Turuncu görünümün nedeni ksantokromizm
ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi ekipleri, istilacı türleri araştırmak için yaptıkları rutin taramalar sırasında bu örneğe rastladı. Oswego Limanı’nda zaten az görülen türün, alışılmışın dışındaki renklere sahip bir bireyinin bulunması keşfi daha da dikkat çekici kıldı.
Bilimsel adı Lota lota olan tatlı su gelinciği, uzun gövdesi ve basık kafasıyla tanınıyor. Alt çenesindeki bıyık benzeri tek uzantı, çevresini algılamasına ve yiyecek aramasına yardımcı oluyor. Türün normal rengi zeytin yeşili ve kahverengi tonlarında, derisi ise benekli desenlere sahip.
Oswego’da yakalanan balığın vücudunu ise neredeyse bütünüyle parlak turuncu renk kaplıyor. Ksantokromizm adı verilen nadir genetik durum, olağan pigment üretimini baskılayarak sarı ve turuncu tonların belirginleşmesine yol açıyor. Kaynakta bu değişimin albinizm ve melanizmden daha seyrek görüldüğü belirtiliyor.
Turuncu görünümüyle tropikal sularda yaşayan egzotik bir canlıyı, hatta ilk bakışta büyük bir Japon balığını andıran tatlı su gelinciği, biyolojik açıdan başka bir özelliğiyle de öne çıkıyor: Tatlı sularda yaşayan tek morina ailesi üyesi.
Büyük Göller’de türün sayısı geriledi
Tatlı su gelincikleri geçmişte Büyük Göller havzasında daha yaygındı. Geçen yüzyılda istilacı deniz lampreylerinin bu balıkları avlaması, popülasyonun ciddi biçimde azalmasına yol açtı. Oswego Limanı’nda türün sayısının düşük olması, bulunan turuncu bireyi daha nadir bir karşılaşma haline getiriyor.
ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi, su ekosistemini izlemek ve istilacı canlıları erken dönemde saptamak için kapsamlı çalışmalar yürütüyor. Su Ürünleri İstilacı Türler Erken Tespit ve İzleme Programı’nda elektro balıkçılık, ağ sistemleri, çevresel DNA analizleri ve düzenli su altı taramaları kullanılıyor.
Bu teknikler istilacı türlerin belirlenmesinin yanı sıra sayısı azalan yerli balıkların tespit edilmesine de yarıyor. Uzmanlar, milyonlarca canlı arasından bu kadar nadir bir bireye rastlanmasında şansın da etkili olduğunu kabul ediyor; bulgunun ekolojik izleme çalışmalarının etkinliğini gösterdiğini belirtiyor.