Finlandiya, kullanılmış nükleer yakıtları uzun süreli olarak yer altında saklamayı amaçlayan Onkalo tesisi için işletme lisansı çıkardı. Ancak ticari faaliyetin başlaması için son testlerin tamamlanması ve ülkenin nükleer güvenlik kurumunun denetimi gerekiyor.
Bakır kapsüller ve bentonit kiliyle korunacak
Olkiluoto ve Loviisa nükleer santrallerinden çıkarılan kullanılmış yakıt çubukları, korozyona dayanıklı kalın bakır kapsüllere yerleştirilecek. Kapsüller yer altındaki özel bölmelere indirildikten sonra çevreleri suyu emerek şişen bentonit kiliyle doldurulacak. Bu katman, radyoaktif maddelerin hareketini kısıtlayan koruyucu bariyerlerden biri olarak tasarlandı.
Onkalo’nun yaklaşık 6.500 ton uranyum içeren kullanılmış yakıtı depolaması planlanıyor. Bu kapasite yaklaşık 3.300 kapsüle denk geliyor. Tesis tam kapasiteye ulaştığında yılda en fazla 60 kapsülün yer altına yerleştirilmesi öngörülüyor.
Lisans 2070’e kadar geçerli
İşletme lisansı, Finlandiya Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Kurumu’nun (STUK) 4 Ağustos 2026’da yayımladığı güvenlik değerlendirmesinin ardından verildi. Lisans kararı, tesisin ticari işletmeye geçtiği anlamına gelmiyor. Onkalo’da devreye alma ve test çalışmaları sürüyor; faaliyetin başlaması için STUK’un işletme öncesi denetimini tamamlaması gerekiyor. Denetimin sonuçlanacağı tarih açıklanmadı.
2070 yılına kadar geçerli olan lisans, işletmeci Posiva’nın her 10 yılda bir düzenli güvenlik değerlendirmesi sunmasını da şart koşuyor.
Tünellerin 2120’li yıllarda kapatılması planlanıyor
Yaklaşık 1,16 milyar dolara mal olan proje üzerinde 22 yıldır çalışılıyor. Planlamaya göre yer altındaki tünellerin tamamı 2120’li yıllara kadar doldurulup kapatılacak; ardından tesisin devletin sorumluluğuna devredilmesi öngörülüyor.
Atıkların radyoaktivitesinin doğal uranyum cevheri seviyesine düşmesinin yaklaşık 100 bin yıl alacağı belirtiliyor. Bu nedenle uzun vadeli güvenlik, kapsüllerin yanı sıra koruma sistemindeki tüm katmanların uzun süre işlevini sürdürmesine dayanıyor.
İsveç de benzer bir tesis inşa ediyor
Finlandiya, kullanılmış nükleer yakıtlar için kalıcı derin jeolojik depolama tesisini işletmeye hazırlayan ilk ülke oldu. İsveç de Forsmark bölgesinde benzer bir tesis inşa ediyor. Her iki projede de bakır kapsüller ve şişen bentonit kili gibi koruyucu katmanları içeren KBS-3 teknolojisi kullanılıyor.
