Hawai dili, az sayıda harfle yazılsa da anlamı değiştiren özel işaretleri ve çok katmanlı sözcükleriyle öne çıkıyor. Beş sesli ve sekiz sessiz harften oluşan alfabe, ʻokina ve kahakō gibi işaretlerle zenginleşiyor.
İki özel işaret anlamı değiştirebiliyor
ʻŌlelo Hawaiʻi olarak da bilinen Hawai dilinin alfabesinde toplam 13 harf bulunuyor. Bu harflerin beşi sesli, sekizi sessiz. Yazımda kullanılan ʻokina, kesme işaretini andıran bir sembol ve sesler arasında kısa bir duraklamayı gösteriyor. Kahakō ise sesli harfin üzerine eklenerek sesin uzatılmasını sağlıyor.
Bu işaretler yalnızca telaffuza değil, kelimenin anlamına da etki ediyor. Aynı harf dizilimi, ʻokina ve kahakō’nun kullanımına bağlı olarak “kök”, “meydan okumak” ya da “lav” gibi farklı anlamlara gelebiliyor.
“Aloha” tek bir selamlamadan fazlası
Hawai dilindeki “aloha” sözcüğü, basit bir merhaba ya da selamlama anlamıyla sınırlı değil. Sözcüğün sevgi, şefkat, nezaket ve derin bir bağ kurma hissini bir arada taşıdığı belirtiliyor. Bu yönüyle kavramın İngilizce veya Türkçeye tek bir kelimeyle aktarılması mümkün olmayabiliyor.
Uzun görünen Hawai yer adları da alfabedeki 13 harfin ve özel işaretlerin bir araya gelmesiyle oluşuyor. Az sayıda harfle kurulan bu yapı, dilin anlam bakımından sınırlı olduğu anlamına gelmiyor.
Yasaklardan yeniden öğrenilmeye
Hawai dili yüzyıllar boyunca sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarıldı. 1800’lerde misyonerlerin adalara gelmesiyle Latin harfleriyle yazılmaya başlandı. Ancak 1893’te Hawai Krallığı’nın devrilmesinin ardından kurulan hükümet, yerli dili okullarda ve resmî kurumlarda yasakladı.
On yıllar süren baskı, dili yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı. 1980’lere gelindiğinde Hawai dilini konuşabilen çocuk sayısının 50’den az olduğu tahmin ediliyordu.
Günümüzde üniversiteler, medya kuruluşları ve kültürel vakıfların çalışmalarıyla binlerce genç atalarının dilini yeniden öğreniyor.
