Mars’ın güney yarımküresinde her sabah beliren ve yaklaşık 1.800 kilometre uzanan Arsia Mons bulutunun oluşumu, yeni simülasyonlarla açıklandı. Araştırmaya göre nemli hava hızla yükselip soğurken su molekülleri, toz parçacıklarına ihtiyaç duymadan doğrudan buz kristallerine dönüşüyor.
Arsia Mons üzerinde kısa süreli dev bulut
Arsia Mons Uzatılmış Bulutu, Mars’ın yaklaşık 20 kilometre yüksekliğindeki sönmüş yanardağı Arsia Mons’un yakınında oluşuyor. Güney yarımkürede ilkbahar ve yaz aylarında düzenli olarak görülen yapı, sabah saatlerinde büyüyerek Kaliforniya’nın yaklaşık bir buçuk katı büyüklüğünde bir alanı kaplayabiliyor. Bulut kısa süre içinde buharlaşıp kayboluyor.
Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars Express görevi tarafından ilk kez 2018’de tespit edilen bulut, dağların hava akımlarını yukarı yönlendirmesiyle oluşan orografik bulutlardan biri. Ancak çevredeki atmosfer koşullarının bu kadar uzun bir bulutu nasıl meydana getirdiği bugüne dek tam olarak açıklanamamıştı.
Hava 10 dakikada yaklaşık 30 derece soğuyor
Paris’teki Sorbonne Üniversitesi’nden Jorge Hernández-Bernal’in liderlik ettiği ekip, oluşum sürecini incelemek için yeni bilgisayar simülasyonları hazırladı. Önceki modellerde hesaba katılmayan bazı fiziksel süreçleri de içeren simülasyonların sonuçları, gözlemlenen bulutun özellikleriyle örtüştü.
Modellemeye göre Arsia Mons’a çarpan rüzgarlar atmosferde güçlü dalgalar yaratıyor ve nemli havayı kilometrelerce yukarı taşıyor. Yükselen hava kısa sürede soğuyor; sıcaklık yaklaşık 10 dakika içinde 30 santigrat derece düşebiliyor. Bu ani soğuma, bulutu oluşturan buz parçacıklarının meydana gelmesinde belirleyici rol oynuyor.
Buz kristalleri toz olmadan oluşabiliyor
Dünya’da bulut damlacıkları ve buz kristalleri genellikle toz gibi küçük parçacıkların çevresinde oluşuyor. Bu parçacıklar, suyun yoğunlaşması ya da donması için başlangıç yüzeyi sağlıyor.
Arsia Mons bulutunda ise aşırı hızlı soğuma, su moleküllerinin toz parçacıklarına ihtiyaç duymadan doğrudan buz kristali oluşturmasına imkân veriyor. Homojen çekirdeklenme olarak adlandırılan bu süreç, araştırmacılara göre bir gezegen atmosferinde ilk kez tespit edildi. Bulgular, Mars atmosferindeki nem oranının Dünya yüzeyindekinden 100 bin kattan fazla olabileceğine de işaret ediyor.
Bulutun kısa ömrü gözlemleri zorlaştırıyor
Nature Geoscience dergisinde yayımlanan çalışma, Mars atmosferindeki kısa süreli olayların anlaşılmasına katkı sağlıyor. Bulut yalnızca sabahları oluşup hızla kaybolduğu için gözlemlenebildiği zaman aralığı sınırlı.
Mars Express gibi uzay araçlarının saatler içinde gerçekleşen değişimleri izleyebilmesi, araştırmacıların bulutun ardındaki fiziksel süreçleri daha ayrıntılı incelemesine olanak tanıyor.
