NASA, uzaydaki kütleçekim dalgalarını araştıracak LISA görevi için tamamen cam temelli malzemelerden üretilecek yeni bir mühendislik test teleskobu geliştiriyor. 8 Ekim’de duyurulan Engineering Test Unit, uçuş donanımlarının üretimine geçilmeden önceki son deneme birimi olacak. Teleskobun tasarım, montaj ve bütünleştirme çalışmalarını L3Harris üstlenirken NASA, önceki prototipte edinilen deneyimi yeni modele aktaracak.
Yeni birim, Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) teslim edilecek ilk optik teleskop olma özelliğini taşıyor. Ekip, haziran ayında cam yerine metalden yapılmış ayrı bir yapısal modeli de teslim etmişti. Bu aşama, uçuş teleskoplarının tamamlandığı anlamına gelmiyor; üretim öncesi mühendislik çalışmalarının sürdüğünü gösteriyor.
LISA, üç uzay aracıyla kütleçekim dalgalarını ölçecek
ESA’nın yönettiği LISA görevi, kenarları 2,5 milyon kilometre uzunluğunda bir üçgen oluşturacak şekilde konumlandırılan üç uzay aracından oluşacak. Her araçta bulunan iki teleskop, komşu araçlara kızılötesi lazer ışınları gönderecek ve onlardan gelen ışınları alacak. Araçlar arasındaki çok küçük mesafe değişimlerinin ölçülmesiyle Dünya’dan gözlemlenemeyen düşük frekanslı kütleçekim dalgalarının araştırılması hedefleniyor.
Zerodur cam seramik ve altın kaplama ayna
Teleskopların tamamında, geniş sıcaklık aralıklarında şeklini büyük ölçüde koruyan kehribar renkli Zerodur cam seramik kullanılacak. Almanya’nın Mainz kentindeki Schott şirketinin ürettiği bu malzeme, yüksek hassasiyet gerektiren optik uygulamalarda kullanılıyor. Aynaların yanı sıra biçim kararlılığının önemli olduğu teleskop parçalarında da yer alacak.
Birincil aynanın altın kaplaması, kızılötesi lazer ışınlarının daha verimli yansıtılmasına yardımcı olacak. Kaplama, uzayın soğuk koşullarına açık ayna yüzeyindeki ısı kaybını azaltarak teleskobun çalışma sıcaklığını korumasını da destekleyecek. NASA’ya göre prototip, oda sıcaklığına yakın koşullarda en iyi performansı gösteriyor; bu nedenle ısı yönetimi tasarımda önem taşıyor.
Prototip deneyimi yeni birime aktarılacak
İlk tam ölçekli prototip, Mayıs 2024’te Maryland’deki Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nin temiz odasına ulaştı ve incelemelerden geçti. L3Harris, prototipi New York eyaletinin Rochester kentinde üreterek monte etti ve NASA’ya teslim etti. Yeni mühendislik teleskobu, prototip testlerinden elde edilen bilgileri uçuş donanımına geçişten önceki modele taşıyacak.
LISA’nın lazer ölçümleri, bir metrenin trilyonda biri olan pikometre düzeyindeki mesafe değişimlerini izlemeyi gerektiriyor. Aynanın yansıtma niteliği ve sıcaklık değişimlerinde biçimini koruması bu ölçümlerin hassasiyeti açısından önem taşıyor. NASA ve ESA, görevin fırlatılmasını 2030’lu yılların ortası için planlıyor; altı teleskobun geliştirilmesi de bu takvim doğrultusunda sürüyor.
