Mars’ın Arsia Mons yanardağı üzerinde her sabah ortaya çıkan ve kısa sürede 1.800 kilometreye uzanan su buzu bulutunun nasıl oluştuğu çözüldü. Araştırmacılar, bulutun toz parçacıklarına ihtiyaç duymadan, su buharının doğrudan buz hâline geçmesiyle oluştuğunu belirledi.
Güney yarımküredeki toz mevsiminde görülen Arsia Mons Uzamış Bulutu (AMEC), gün doğumuyla beliriyor; yaklaşık üç saat içinde 1.800 kilometre uzunluğa ulaşıyor. Ardından yanardağdan ayrılıp kayboluyor. Bulut, ilk kez 2018’de Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Mars Express aracı tarafından görüntülenmişti.
Bulut, toz parçacıkları olmadan oluşuyor
Dünya’daki bulutlarda su buharı genellikle toz ya da tuz gibi mikroskobik parçacıkların çevresinde yoğunlaşıyor. Paris Sorbonne Üniversitesi’nden Jorge Hernández-Bernal’ın liderlik ettiği ekip ise AMEC’in, herhangi bir çekirdek parçacık olmaksızın su buharının doğrudan buza dönüşmesiyle meydana geldiğini ortaya koydu.
Homojen çekirdeklenme adı verilen bu süreç, Dünya koşullarında aşırı nem gerektirdiğinden neredeyse imkânsız kabul ediliyordu. Araştırmacıların Mars modellerine bu mekanizmayı eklemesiyle, bulutun oluşumundan kaybolmasına kadar tüm aşamaları ilk kez eksiksiz biçimde simüle edildi.
Rüzgârlar nemli havayı hızla yukarı taşıyor
Homojen çekirdeklenme için normal koşullardan 100 bin kat daha yüksek doygunluk gerekiyor. Mars atmosferindeki tozun, böyle bir seviyeye ulaşılmadan önce nemi tüketeceği düşünüldüğünden süreç burada da mümkün görülmüyordu.
Ancak Arsia Mons’a çarpan rüzgârlar nemli hava kütlelerini hızla yukarı taşıyor. Havanın aniden soğuması ve nem oranının artması, su buharının doğrudan donmasını tetikliyor.
Nature Geoscience’ta yayımlanan bulgular, Mars atmosferinde aşırı doygunluk oluşabildiğini gösteriyor. Araştırmacılara göre sonuçlar, diğer gezegenlerde ve Dünya’daki bazı bulutlarda görülen oluşum süreçlerine ilişkin yerleşik kabulleri de yeniden değerlendirmeye açıyor.
